گریس یک ماده جامد یا نیمه جامد با کاربری صنعتی است که برای روانکاری قطعات متحرک صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد و امروزه نوع اسپری آن به نام اسپری گریس نیز تولید و به بازار عرضه شده است. برای ساخت آن از روغن پایه، پرکننده (غلیظ کننده) و مواد افزودنی استفاده می شود. البته لازم به ذکر است که نوع روغن پایه، مواد افزودنی و استفاده یا عدم استفاده از پرکننده در هر گریس متفاوت است. در این مقاله اطلاعاتی درمورد گرید گریس، غلظت گریس و نحوه محاسبه غلظت گریس خواهیم پرداخت.

گرید و غلظت گریس

گرید گریس چیست؟

اگر برای روانکاری قطعات صنعتی از گریس استفاده کرده باشید، قطعا با عباراتی مثل گرید گریس، غلظت گریس و ویسکوزیه گریس مواجه شده اید. در رابطه با گرید یا همان درجه بندی گریس لازم به توضیح است که، موسسه ملی گریس روان ‌کننده (NLGI) به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی با هدف ترویج تحقیق، توسعه و آموزش در زمینه گریس‌ها در سال 1933 بنیان نهاده شد. یکی از وظایف این سازمان ارائه استانداردها و دستورالعمل‌ هایی برای صنعت گریس می باشد. 
NLGI برای اندازه گیری غلظت گریس (قوام گریس) مقیاسی طراحی کرده است. به عبارتی گرید یا طبقه بندی گریس ها (گرید گریس ها) بر اساس غلظت آن ها انجام می شود.
گرید گریس چیست؟ گرید گریس همان درجه بندی غلظت گریس است

گرید گریس چگونه تعیین می شود؟

NLGI نقش بسیار مهمی در ایجاد و حفظ استانداردهای لازم برای گریس های صنعتی دارد. NLGI (انجمن ملی گریس های روانکار) استانداردهایی برای خواص فیزیکی گریس ها و حتی روش های آزمایش، جهت ارزیابی آن ها تعیین می کند. به این ترتیب موجب آسودگی خاطر ما در انتخاب نوع گریس شده است.
گرید گریس (درجه بندی گریس) بر مبنای غلظت آن صورت می گیرد. 
غلظت گریس نیز با اندازه گیری میزان نفوذپذیری آن به دست می آید.
دراین روش، به هر گریس یک عدد 000 تا 6 اختصاص داده می شود که میزان سفتی گریس را تعیین می کند. به عنوان مثال، NLGI 000 روان ترین (کم غلظت ترین) و NLGI 6 سفت ترین (غلیظ ترین) گریس می باشد.

نحوه محاسبه غلظت گریس

پیش تر اشاره کردیم که گرید گریس به کمک غلظت یا همان سفتی و قوام گریس تعیین می شود. برای این کار، در دمای 25 درجه سانتی گراد، وزنه ای از ارتفاع مشخص به داخل ظرف حاوی گریس رها می شود و میزان نفوذ وزنه به درون گریس در یک بازه زمانی مشخص اندازه گرفته می شود. هر چه میزان نفوذ کمتر باشد، یعنی گریس غلظت بیشتری دارد (سفت تر است)، در نتیجه شاخص NLGI آن بزرگتر است و هر چه میزان نفوذ بیشتر باشد، یعنی آن گریس غلظت کمتری دارد و شاخص NLGI آن کوچکتر است.

روش نامگذاری گریس ها با استاندارد ISO

نام گذاری گریس ها طبق فرمول ISO-L-X-Z1-Z2-Z3-Z4-Z5
در فرمول مذکور، L حرف اول روانکار (LUBRICANT) و X نشان دهنده گریس می باشد  که در نامگذاری همه گریس ها ثابت است.
Z1 تا Z4 نیز طبق جدول زیر تعیین می شود :
 
Z5 نشان دهنده گرید گریس طبق استاندارد nlgi می باشد که از 000 تا 6 متغیر است.
برای درک بهتر به مثال زیر توجه کنید.
گریس ISO-L-XBFEB-000 در واقع گریسی است با مشخصات زیر :
حداقل دمای کاربرد آن، منفی 20 درجه سانتی گراد است (B)
حداکثر دمای کاربرد آن، مثبت 180 درجه سانتی گراد است (F)
رفتار آن در حضور آب E می باشد که طبق جدول فوق، به معنی محافظت از زنگ زدگی است.
در برابر آب مقطر در محیط‌ های مرطوب، با ادتیو EPو با نمره NLGI برابر 000
پس به این ترتیب می توان نامگذاری طبق استاندارد ISO را تفسیر کرد.

ویسکوزیته گریس

ویسکوزیته در واقع اندازه گیری میزان تغییر مقاومت گریس در دماهای مختلف است. ضریب ویسکوزیته گریس با دما تغییر می کند. مثلا اگر ویسکوزیته یک گریس با تغییر دما، بیش از حد تغییر کند، نتیجه یک روانکاری ضعیف  خواهد بود که عواقبی مثل اصطکاک و سایش قطعات روانکاری شده و آسیب به قطعات خواهد بود.

مزایای انتخاب صحیح گرید و غلظت گریس

انتخاب دقیق گرید و میزان قوام روانکارهای نیمه جامد، نقش تعیین کنده ای در عملکرد و طول عمر تجهیزات صنعتی دارد. استفاده از محصولی با گرانروی مناسب نه تنها باعث روانکاری یکنواخت سطوح مورد نظر می شود، بلکه از ایجاد اصطکاک غیر ضروری، سایش زود هنگام و افزایش حرارت در قطعات جلوگیری می کند. اگر ماده روان کننده بیش از حد نرم باشد، ممکن است در اثر فشار یا حرارت بالا از سطح تماس خارج شود و در نتیجه قادر به محافظت صحیح از قطعات در برابر اصطکاک و سایش نخواهد بود و قوام بسیار بالا نیز مانع از نفوذپذیری مناسب به سطوح درگیر شده و می تواند منجر به عملکرد ناقص یا استهلاک زودرس شود.

انتخاب صحیح گرید و ساختار قوام، پایداری حرارتی، در تجهیزات دوار، یاتاقان ها، بوش ها و اتصالات مکانیکی، مقاومت در برابر اکسیداسیون و خاصیت ضد سایش را افزایش می دهد. انتخاب صحیح این دو مورد، علاوه بر کاهش هزینه های نگه داری، مصرف انرژی را نیز کاهش داده و بازده کلی سیستم را افزایش می دهد. بنابراین، تحلیل دقیق موارد مختلف مثل دما، بار، سرعت و محیط عملیاتی، در کنار انتخاب گرید استاندارد شده، از موارد مهم در سامانه های مکانیکی می باشد.